24 Nisan 2019 Çarşamba
DOLAR
5.4345
EURO
6.1114
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Son Yorumlananlar
Ankara için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:17 08:01 13:01 15:25 17:43 19:15
Bugün bana yarın sana lazım olacak nedir? ADALET GENE ADALETTİR

Unutma !
-Global ısınma yükselen deniz seviyesi 2050 yılında shangai ve deniz kıyısındaki Çin şehirlerinde büyük sellere neden olacak.bu sellerde 76 milyon kişi evsiz kalacak. -Üzerinde barkodu olan ilk ürün Wringleys marka sakızdır. -Kereviz yerken harcanan ka

İlginç Bilgiler 3
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Mamihlapinatapai: Kayıp dilin çevrilemeyen mirası
GAIA DERGI
Tarih: 5.12.2018 18:09:59/ 151okunma / 0yorum

Mamihlapinatapai: Kayıp dilin çevrilemeyen mirası
Yazar Esra Demirezen - 10 Mayıs 2018
Tek bir akıcı konuşanı kalan Yaghan dili yok olmak üzere. Bu belirsiz kelime onun tek hayatta kalanı mı olacak?
Dünyanın sonuna ulaştığımda bahardı. Eylül´ün ortasındaki günde Arjantin´in Ushuaia şehri soğuk ve yağmurluydu ancak Tierra del Fuego Parkı yakınlarda yürüdükçe berrak buzul suların ve karla kaplı dağların güneşi yansıtmasını sağlayan hava açıldı.

1520 yılında Portekiz kaşif Ferdinan Macellan da İspanyol donanmasını bölgeye yönlendirdiğinde benzer bir manzara ile karşılaşmış olabilirdi. Güney Amerika ana karası ve kıyı boyunca küçük ateşlere rastladığı için Tierra del Fuego (Ateş Toprağı) olarak adlandırdığı rüzgarlı bir takım ada arasındaki geçitte seyahat etti. Binlerce yıl boyunca,buranın yerli halkı Yaghanlar sıcak kalmak ve birbirleriyle iletişim kurmak için ateş yakmışlardır. Ateşler ormanlarında, kurak dağlarında, vadilerinde ve nehirlerinde ve serin sular üzerinde sürdükleri uzun sandalların üzerinde yanmıştır.

Ushuaia, Arjantin
“Ateş, bize düşmanca bir yerde sıcaklığı getiren şeyden çok daha fazlasıdır. Bize birçok açıdan ilham kaynağı olarak hizmet eder.”
16 yıl önce Cristina Calderon –atalarına ait topraklarda hala yaşadığı tahmin edilen 1600 Yaghan´dan biri – eski Yaghanların toplandığı bir kumsal olan Ushuaia´daki Playa Larga´da üç ateş yakılan yıllık geleneği başlattı. Her 25 Kasım´da gerçekleşen bu eylem herkesin yiyebileceği bir kova balık ya da bir balinanın gelişini duyurmak için üç ateş yakılan Yaghan geleneğini anımsatır. Duman işaretleri çıkarmak tüm kabileyi toplamanın bir yoluydu ve kıyıda toplanıp topluca yemeklerini paylaşmak ve yemek yemek aralarında oldukça yaygındı.

Ushuaia´daki Museo del Fin del Mundo (Dünyanın Sonu Müzesi)´de bir Yaghan rehberi olan Victor Vargas Filgueria bana ‘´Ateş, bize düşmanca bir yerde sıcaklığı getiren şeyden çok daha fazlasıdır. Bize birçok açıdan ilham kaynağı olarak hizmet eder.´´ dedi.

Bu ilham, çoşkulu hayran kitlesi elde etmiş ve birçok hayalin seyrini etkilemiş bir kelimede görülebilir. Mamihlapinatapai yok olmaya yüz tutmuş Yaghan dilinden gelir. Vargaslar´ın kendi yorumlarına göre “Bu, dedeler ve ninelerin gençlere hikayelerini aktardıkları pusaki [Yaghan dilinde ateş anlamına gelir] çevresindeki meditasyon anıdır. Bu, herkesin sessiz olduğu o andır.”

Ancak 19. yüzyıldan itibaren bu sözcük dünya çapındaki tüm insanları ilgilendiren yeni bir anlam kazandı.

“İki tarafından da çok yapma arzusu olan ama ikisinin de yapmak için isteksiz olduğu, ikisinin de aynı şeyi yapmayı teklif edeceğini umarak birbirine bakmak.´´
Macellan´ın “ateş adası”nı keşfi bölgeye daha uzun mesafeli seyahetlerin önünü açtı. 1860´larda İngiliz misyoner ve dil bilimci Thomas Bridges Ushuaia´da göreve başladı. Sonraki 20 yılını Yaghanlar arasında yaşayarak geçirdi ve Yahganca-İngilizce sözlüğe yaklaşık 32.000 kelime ve çekim topladı. Varganların yorumundan farklılık gösteren mamihlapinatapainin İngilizce çevirisi Bridges tarafından bir makalede ilk kez kullanıldı: “İki tarafından da çok yapma arzusu olan ama ikisinin de yapmak için isteksiz olduğu, ikisinin de aynı şeyi yapmayı teklif edeceğini umarak birbirine bakmak.´´

Yaghan dilini araştıran az dilbilimciden biri olan Yoram Meroz ‘´Bridges´in sözlük kayıtlarının ihlapi´nin “tuhaf” ondan türeyen ihlapi-na´nın “tuhaf hissetmek”; ihlapi-na-ta-pi´nin tuhaf hissettirmek; ve mam-ihlapi-na-ta-pai´nin ise birebir çevirisinin “birbirini tuhaf hissettirmek” gibi bir anlama geldiğini, Bridges´in çevirisinin bir deyimsel bir çeviri olduğunu ya da tam bir çeviriden fazlası olduğunu dile getirmiştir.

Öte yandan, bu kelimeyi Bridges´in sözlüğünde göremezsiniz bunun nedeni muhtemelen ya çok nadir kullanıldığından ya da bu kelimeyi 1898 yılında ölmeden önce üzerinde çalıştığı sözlüğün üçüncü baskısına eklemeyi planladığındandır.

Meroz “Bu kelimeyi birkaç kez belirli bir bağlam içinde duymuş ve başka bir anlamını da bilmediği için bu şekilde tanımlamış olabilir. Ya da kelime sadece onun tanımladığı bu spesifik anlamda kullanılıyor da olabilir.” der ve devam eder: “Bridges Yaghan´ı bu kadar iyi bilen gelmiş geçmiş tek Avrupalıydı. Ancak zaman zaman dili egzotikleştirmeye ve çevirilerinde çok laf kalabalığı yapmaya da bayılırdı.´´

Doğru ya da yanlış Bridges´in mamihlapinatapai çevirisi günümüze kadar cazibesini saçarak geldi. Meroz, Bridges´in kelimeyi popülerleştirdiğini ve İngiliz dili materyallerinde defalarca alıntılandığını söylemiştir.

“her ikisinin de istediği ancak başlatmak istemediği bir şeyi, diğerinin başlatmasını dilediğini gösteren iki insanın paylaştığı bakış´´
Kelime bir çok yorumda, aşıklar arasındaki bakışmalarını simgeler. İnternette tanımı “her ikisinin de istediği ancak başlatmak istemediği bir şeyi, diğerinin başlatmasını dilediğini gösteren iki insanın paylaştığı bakış´´ olarak hafif farklı şekilde ifade edilir. Filmler, müzik, sanat, edebiyat ve şiir hepsi onun görünürdeki örtülü romansını büyülemiş ve karmaşık bir insan etkileşimini kısaca yakalama yeteneğini varsayması hayrete düşürmüştür. 1994´te Guinnes Dünya Rekorları Kitabı mamihlapinatapiyi dünyanın en özlü kelimesi olarak kaydetmiştir.

Dünyadaki tek günü resmeden Life in a Day adlı 2011´ deki kitle kaynaklı belgeseldeki bir kız anlamının çok güzel olduğunu, muhtemelen iki kabile liderinin de barış yapmak istemesi ama ikisinden birinin de başlamayı istememesi olabileceğini ya da birbirlerine yakınlaşmak için parti yapmak isteyen iki insan ve hiçbirinin ilk adımı atacak kadar cesur olmadığını dile getirmiştir.

Ancak, mamihlapinatapainin Yaghanlara gerçekten ne anlam ifade ettiği muhtemelen gizemini koruyacaktır. Şu anda 89 yaşında olan Calderon kökenleri bilinmeyen izole bir dil olan Yaghancanın son akıcı konuşanıdır. Ushuaia´dan Beagle kanalı boyunca Şile Isla Navarino´da doğan Calderon dokuz yaşına kadar İspanyolca öğrenmemiş. Meroz, Yaghan kayıtlarını ve metinlerini tercüme etmek için Calderon´u birçok kez ziyaret etmiştir. Ama mamihlapinatapaiyi sorduğunda ise Calderon kelimeyi tanıyamamıştır.

Cristina Calderon(solda)
Meroz Calderon´un hayatında Yaghanca konuşacak pek insan olmadığını bu yüzden eğer bu belirli [kelimeyi] düşünmeden hatırlayamıyorsa bunun pek çoğunu kanıtlamadığını söylemiştir.

Belirsiz kelime ölen bir dilin tek kurtulanı mı olacak?
Meroz: “Yaghan dilinin önceleri ölmek üzere olan bir dil olarak anılıyordu, ama bugünlerde insanlar, özellikle de Yaghanlar, bu duruma daha iyimser bir açıdan yaklaşıyorlar. Bu dili yeniden canladırabilme imkanımız var.”

Calderon ve büyük kızı Cristina Zarraga memleketi Villa Ukika´nın yakınındaki Isla Novaro´daki bir deniz kasabası olan Puerto Williams´ta az rastlanan Yaghan dili atölyesini yönetmişlerdir. Calderon´un çocukları İspanyolca konuşarak büyüyen ilk nesildi çünkü o zamanlar Yaghan dilini konuşanlarla alay edilirdi. Ancak Şili hükümeti son zamanlarda yerel dillerin kullanımı ve devamlılığını teşvik etmektedir ve Yaghan dili günümüzde yerel anaokullarında öğretilmektedir.

Calderon, Yaghan dilini kurtarmak için dilbilimcilerle birlikte çalışıyor.
“Çevrede sorular sormak için anadil konuşan birine sahip olmak güzel ve her zaman sorulacak daha çok soru vardır.”diyor Meroz.
Yaghan dilindeki birçok karmaşıklığı, halkın antik yaşam şekillerinin doğayla nasıl iç içe olduğuna dayanır. Meroz Calderon´un Yaghan dilinde uçan kuşları hem tek bir kuş için hem de bir kuş sürüsü için farklı fiil kullanarak nasıl tarif ettiğini anımsadı. Benzer şekilde bir ya da birden fazla sandalı denize indirmek için de farklı kelimeler vardır. Meroz, yemek yemek için farklı kelimeler olduğunu örneğin yemek yemek için genel bir kelime, balık yemek için bir kelime ve deniz kabuklusu yemek için bir kelime olduğunu söylemiştir.

“Az kelimeyle çok şey söyleriz.”
19. yüzyılda Avrupalılar ile Yaghanlar arasındaki etkileşim daha yoğun hale gelir, yeni hastalıklar nüfusu kırıp geçirir ve Yaghanlar topraklarının çoğunu Avrupalı göçmenlere kaptırır. Vargas´ın büyük büyük babası Asenewensis, binlerce yıldır var olan kabilede yaşayan son Yaghanlardandı, sandalıyla soğuk sularda yiyecek arardı ve ateşin etrafında sıcaklığı ve topluluğu bulurdu. Birçok şekilde o, Vargas´ın Mi Sngre Yagan(Benim Yaghan Oğlum) kitabının ilhamıydı.

Vargas, ailesindeki büyükler tarafından konuşulan dili dinlediğini anımsayarak: “Yaşlı Yaghanların konuşmalarını ve kelimeleri sessizce bölmelerini izlerdim; yavaşça, duraksayarak ve çok az ses yaparak konuşurlar, az kelimeyle çok şey söylerler.”

Sıklıkla Ushuia´yı Isla Navarino´dan ayıran 240 km uzunluğundaki Beagle Kanalı kıyısı boyunca onun Yaghan atalarının toplandığı yeri ziyaret eder. Rüzgarlı geçidin su yabanı hayatıyla dolu kayalık adalarıyla bezelidir. Siyah çizgili Macellan penguenleri ve turuncu gagalı Gentoo penguenleri, yakındaki insanlara açık olmayan Isla Martillo´daki Yécapasela Rezervinin kıyısından geçer. Güney Amerika deniz aslanları ve kürklü foklar kayalık sahil kıyılarına uzanıyor.

Vargas Ushuia çevresindeki kamplarda ateş yakıyor ve mamihlapinatapai olduğuna inandığı şeyi yaşıyor.

“Bu, arkadaşlarımla ​​doğada uzakta, ateşin etrafında birçok defa hissettiğim şey; konuşuyoruz ve aniden bir sessizlik çöküyor. Bu, mamihlapinatapai anı.” diyor.

Kaynak: BBC








Kaynak:

Kara delik ilk kez fotoğraflandı
Kara delik ilk kez fotoğraflandı
SPUTNIK NEWS
Türk ve İsrailli bilim insanlarının ortak projesi
Türk ve İsrailli bilim insanlarının ortak projesi
SALOM
Kurumakta Olan Aral Gölü´nü Ağaçlandırma Çalışmaları
Kurumakta Olan Aral Gölü´nü Ağaçlandırma Çalışmaları
AMERİKANIN SESİ
Uzay biliminde devrim: İlk kara delik fotoğrafı yayınlanıyor
Uzay biliminde devrim: İlk kara delik fotoğrafı yayınlanıyor
EURO NEWS
Peru´da 43 milyon yıl öncesine ait dört bacaklı balina fosili bulundu
Peru´da 43 milyon yıl öncesine ait dört bacaklı balina fosili bulundu
BBC TURKCE
Türkiye sularında balina peşinde beş gün: İnsan faaliyetleri deniz canlılarını nasıl etkiliyor?
Türkiye sularında balina peşinde beş gün: İnsan faaliyetleri deniz canlılarını nasıl etkiliyor?
BBC TURKCE
BM: 2018´de 62 milyon kişi olumsuz hava koşullarından etkilendi
BM: 2018´de 62 milyon kişi olumsuz hava koşullarından etkilendi
Deutsche Welle Türkçe
Güneş Sistemi´nin dışında Satürn büyüklüğünde bir gezegen keşfedildi
Güneş Sistemi´nin dışında Satürn büyüklüğünde bir gezegen keşfedildi
BBC TURKCE
22 milyon yıllık yolculuk Türkiye´de son buldu
22 milyon yıllık yolculuk Türkiye´de son buldu
BEYİNSİZLER
ASTROFİZİKKara delikleri duymuşsunuzdur, peki ya aklınızı uçuracak beyaz delikleri duydunuz mu?
ASTROFİZİKKara delikleri duymuşsunuzdur, peki ya aklınızı uçuracak beyaz delikleri duydunuz mu?
BEYİNSİZLER
Bilim insanları, Beynin 90´lı yaşlara kadar ‘yeni hücre´ üretebilidiğini ortaya koydu
Bilim insanları, Beynin 90´lı yaşlara kadar ‘yeni hücre´ üretebilidiğini ortaya koydu
BEYİNSİZLER
Beynimizin yüzde kaçını kullanıyoruz?
Beynimizin yüzde kaçını kullanıyoruz?
BEYİNSİZLER
Küresel karbondioksit emisyonu 2018´de rekor seviyeye yükseldi
Küresel karbondioksit emisyonu 2018´de rekor seviyeye yükseldi
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Bilim insanları yapay bir mini beyin geliştirdi
Bilim insanları yapay bir mini beyin geliştirdi
GAZETE DUVAR
“Avcı toplayıcılardan erken dönem çiftçilere Anadolu´da tarım”
“Avcı toplayıcılardan erken dönem çiftçilere Anadolu´da tarım”
GAZETE DUVAR
Afrika´nın güneydoğusundaki kasırgada ölenleri sayısı 700´ü aştı
Afrika´nın güneydoğusundaki kasırgada ölenleri sayısı 700´ü aştı
BBC TURKCE
Çin´de ´518 milyon yıllık´ binlerce fosil bulundu
Çin´de ´518 milyon yıllık´ binlerce fosil bulundu
BBC TURKCE
Hava kirliliği küresel sağlığı tehdit ediyor
Hava kirliliği küresel sağlığı tehdit ediyor
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Buzullar eridi, ölen dağcıların kayıp bedenleri ortaya çıkmaya başladı
Buzullar eridi, ölen dağcıların kayıp bedenleri ortaya çıkmaya başladı
SPUTNIK NEWS
Afrika Tarihinin En Kötü Doğal Felaketlerinden Birini Yaşıyor
Afrika Tarihinin En Kötü Doğal Felaketlerinden Birini Yaşıyor
AMERİKANIN SESİ
BM´den korkutan su raporu: Tahıl üretimi yüzde 40 düşebilir
BM´den korkutan su raporu: Tahıl üretimi yüzde 40 düşebilir
EURO NEWS
çevreyle ilgili siyasi partiler ne vadediyor?
çevreyle ilgili siyasi partiler ne vadediyor?
Deutsche Welle Türkçe
2018´in en etkileyici uzay görüntüleriRusya ile ABD, Venüs´te yaşam izi arayacak
2018´in en etkileyici uzay görüntüleriRusya ile ABD, Venüs´te yaşam izi arayacak
SPUTNIK NEWS
Tarım, F ve V harflerini söyleyebilmemizi sağladı
Tarım, F ve V harflerini söyleyebilmemizi sağladı
ARTI GERCEK
Barajlar: Temiz Enerji ve ekolojik zarar iç içe
Barajlar: Temiz Enerji ve ekolojik zarar iç içe
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Tek kullanımlık plastik ürünler 2030´a kadar azaltılacak
Tek kullanımlık plastik ürünler 2030´a kadar azaltılacak
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Çin yapay zeka araştırmalarında ABD´yi geride bırakma yolunda
Çin yapay zeka araştırmalarında ABD´yi geride bırakma yolunda
SPUTNIKNEWS
Bilim insanları kuantum bilgisayarıyla yapılan deneyde ´zamanı geriye aldı´
Bilim insanları kuantum bilgisayarıyla yapılan deneyde ´zamanı geriye aldı´
BBC TURKCE
Dünya Pi sayısı rekorunu 31 trilyon basamağı hesaplayan Google çalışanı kırdı
Dünya Pi sayısı rekorunu 31 trilyon basamağı hesaplayan Google çalışanı kırdı
BBC TURKCE
30 bin ağacı kesmek için katliam fermanı çıktı!
30 bin ağacı kesmek için katliam fermanı çıktı!
ACIK GAZETE