16 Şubat 2019 Cumartesi
DOLAR
5.2601
EURO
5.9335
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Son Yorumlananlar
Ankara için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:17 08:01 13:01 15:25 17:43 19:15
Bugün bana yarın sana lazım olacak nedir? ADALET GENE ADALETTİR

Unutma !
-Global ısınma yükselen deniz seviyesi 2050 yılında shangai ve deniz kıyısındaki Çin şehirlerinde büyük sellere neden olacak.bu sellerde 76 milyon kişi evsiz kalacak. -Üzerinde barkodu olan ilk ürün Wringleys marka sakızdır. -Kereviz yerken harcanan ka

İlginç Bilgiler 3
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Mamihlapinatapai: Kayıp dilin çevrilemeyen mirası
GAIA DERGI
Tarih: 5.12.2018 18:09:59/ 92okunma / 0yorum

Mamihlapinatapai: Kayıp dilin çevrilemeyen mirası
Yazar Esra Demirezen - 10 Mayıs 2018
Tek bir akıcı konuşanı kalan Yaghan dili yok olmak üzere. Bu belirsiz kelime onun tek hayatta kalanı mı olacak?
Dünyanın sonuna ulaştığımda bahardı. Eylül´ün ortasındaki günde Arjantin´in Ushuaia şehri soğuk ve yağmurluydu ancak Tierra del Fuego Parkı yakınlarda yürüdükçe berrak buzul suların ve karla kaplı dağların güneşi yansıtmasını sağlayan hava açıldı.

1520 yılında Portekiz kaşif Ferdinan Macellan da İspanyol donanmasını bölgeye yönlendirdiğinde benzer bir manzara ile karşılaşmış olabilirdi. Güney Amerika ana karası ve kıyı boyunca küçük ateşlere rastladığı için Tierra del Fuego (Ateş Toprağı) olarak adlandırdığı rüzgarlı bir takım ada arasındaki geçitte seyahat etti. Binlerce yıl boyunca,buranın yerli halkı Yaghanlar sıcak kalmak ve birbirleriyle iletişim kurmak için ateş yakmışlardır. Ateşler ormanlarında, kurak dağlarında, vadilerinde ve nehirlerinde ve serin sular üzerinde sürdükleri uzun sandalların üzerinde yanmıştır.

Ushuaia, Arjantin
“Ateş, bize düşmanca bir yerde sıcaklığı getiren şeyden çok daha fazlasıdır. Bize birçok açıdan ilham kaynağı olarak hizmet eder.”
16 yıl önce Cristina Calderon –atalarına ait topraklarda hala yaşadığı tahmin edilen 1600 Yaghan´dan biri – eski Yaghanların toplandığı bir kumsal olan Ushuaia´daki Playa Larga´da üç ateş yakılan yıllık geleneği başlattı. Her 25 Kasım´da gerçekleşen bu eylem herkesin yiyebileceği bir kova balık ya da bir balinanın gelişini duyurmak için üç ateş yakılan Yaghan geleneğini anımsatır. Duman işaretleri çıkarmak tüm kabileyi toplamanın bir yoluydu ve kıyıda toplanıp topluca yemeklerini paylaşmak ve yemek yemek aralarında oldukça yaygındı.

Ushuaia´daki Museo del Fin del Mundo (Dünyanın Sonu Müzesi)´de bir Yaghan rehberi olan Victor Vargas Filgueria bana ‘´Ateş, bize düşmanca bir yerde sıcaklığı getiren şeyden çok daha fazlasıdır. Bize birçok açıdan ilham kaynağı olarak hizmet eder.´´ dedi.

Bu ilham, çoşkulu hayran kitlesi elde etmiş ve birçok hayalin seyrini etkilemiş bir kelimede görülebilir. Mamihlapinatapai yok olmaya yüz tutmuş Yaghan dilinden gelir. Vargaslar´ın kendi yorumlarına göre “Bu, dedeler ve ninelerin gençlere hikayelerini aktardıkları pusaki [Yaghan dilinde ateş anlamına gelir] çevresindeki meditasyon anıdır. Bu, herkesin sessiz olduğu o andır.”

Ancak 19. yüzyıldan itibaren bu sözcük dünya çapındaki tüm insanları ilgilendiren yeni bir anlam kazandı.

“İki tarafından da çok yapma arzusu olan ama ikisinin de yapmak için isteksiz olduğu, ikisinin de aynı şeyi yapmayı teklif edeceğini umarak birbirine bakmak.´´
Macellan´ın “ateş adası”nı keşfi bölgeye daha uzun mesafeli seyahetlerin önünü açtı. 1860´larda İngiliz misyoner ve dil bilimci Thomas Bridges Ushuaia´da göreve başladı. Sonraki 20 yılını Yaghanlar arasında yaşayarak geçirdi ve Yahganca-İngilizce sözlüğe yaklaşık 32.000 kelime ve çekim topladı. Varganların yorumundan farklılık gösteren mamihlapinatapainin İngilizce çevirisi Bridges tarafından bir makalede ilk kez kullanıldı: “İki tarafından da çok yapma arzusu olan ama ikisinin de yapmak için isteksiz olduğu, ikisinin de aynı şeyi yapmayı teklif edeceğini umarak birbirine bakmak.´´

Yaghan dilini araştıran az dilbilimciden biri olan Yoram Meroz ‘´Bridges´in sözlük kayıtlarının ihlapi´nin “tuhaf” ondan türeyen ihlapi-na´nın “tuhaf hissetmek”; ihlapi-na-ta-pi´nin tuhaf hissettirmek; ve mam-ihlapi-na-ta-pai´nin ise birebir çevirisinin “birbirini tuhaf hissettirmek” gibi bir anlama geldiğini, Bridges´in çevirisinin bir deyimsel bir çeviri olduğunu ya da tam bir çeviriden fazlası olduğunu dile getirmiştir.

Öte yandan, bu kelimeyi Bridges´in sözlüğünde göremezsiniz bunun nedeni muhtemelen ya çok nadir kullanıldığından ya da bu kelimeyi 1898 yılında ölmeden önce üzerinde çalıştığı sözlüğün üçüncü baskısına eklemeyi planladığındandır.

Meroz “Bu kelimeyi birkaç kez belirli bir bağlam içinde duymuş ve başka bir anlamını da bilmediği için bu şekilde tanımlamış olabilir. Ya da kelime sadece onun tanımladığı bu spesifik anlamda kullanılıyor da olabilir.” der ve devam eder: “Bridges Yaghan´ı bu kadar iyi bilen gelmiş geçmiş tek Avrupalıydı. Ancak zaman zaman dili egzotikleştirmeye ve çevirilerinde çok laf kalabalığı yapmaya da bayılırdı.´´

Doğru ya da yanlış Bridges´in mamihlapinatapai çevirisi günümüze kadar cazibesini saçarak geldi. Meroz, Bridges´in kelimeyi popülerleştirdiğini ve İngiliz dili materyallerinde defalarca alıntılandığını söylemiştir.

“her ikisinin de istediği ancak başlatmak istemediği bir şeyi, diğerinin başlatmasını dilediğini gösteren iki insanın paylaştığı bakış´´
Kelime bir çok yorumda, aşıklar arasındaki bakışmalarını simgeler. İnternette tanımı “her ikisinin de istediği ancak başlatmak istemediği bir şeyi, diğerinin başlatmasını dilediğini gösteren iki insanın paylaştığı bakış´´ olarak hafif farklı şekilde ifade edilir. Filmler, müzik, sanat, edebiyat ve şiir hepsi onun görünürdeki örtülü romansını büyülemiş ve karmaşık bir insan etkileşimini kısaca yakalama yeteneğini varsayması hayrete düşürmüştür. 1994´te Guinnes Dünya Rekorları Kitabı mamihlapinatapiyi dünyanın en özlü kelimesi olarak kaydetmiştir.

Dünyadaki tek günü resmeden Life in a Day adlı 2011´ deki kitle kaynaklı belgeseldeki bir kız anlamının çok güzel olduğunu, muhtemelen iki kabile liderinin de barış yapmak istemesi ama ikisinden birinin de başlamayı istememesi olabileceğini ya da birbirlerine yakınlaşmak için parti yapmak isteyen iki insan ve hiçbirinin ilk adımı atacak kadar cesur olmadığını dile getirmiştir.

Ancak, mamihlapinatapainin Yaghanlara gerçekten ne anlam ifade ettiği muhtemelen gizemini koruyacaktır. Şu anda 89 yaşında olan Calderon kökenleri bilinmeyen izole bir dil olan Yaghancanın son akıcı konuşanıdır. Ushuaia´dan Beagle kanalı boyunca Şile Isla Navarino´da doğan Calderon dokuz yaşına kadar İspanyolca öğrenmemiş. Meroz, Yaghan kayıtlarını ve metinlerini tercüme etmek için Calderon´u birçok kez ziyaret etmiştir. Ama mamihlapinatapaiyi sorduğunda ise Calderon kelimeyi tanıyamamıştır.

Cristina Calderon(solda)
Meroz Calderon´un hayatında Yaghanca konuşacak pek insan olmadığını bu yüzden eğer bu belirli [kelimeyi] düşünmeden hatırlayamıyorsa bunun pek çoğunu kanıtlamadığını söylemiştir.

Belirsiz kelime ölen bir dilin tek kurtulanı mı olacak?
Meroz: “Yaghan dilinin önceleri ölmek üzere olan bir dil olarak anılıyordu, ama bugünlerde insanlar, özellikle de Yaghanlar, bu duruma daha iyimser bir açıdan yaklaşıyorlar. Bu dili yeniden canladırabilme imkanımız var.”

Calderon ve büyük kızı Cristina Zarraga memleketi Villa Ukika´nın yakınındaki Isla Novaro´daki bir deniz kasabası olan Puerto Williams´ta az rastlanan Yaghan dili atölyesini yönetmişlerdir. Calderon´un çocukları İspanyolca konuşarak büyüyen ilk nesildi çünkü o zamanlar Yaghan dilini konuşanlarla alay edilirdi. Ancak Şili hükümeti son zamanlarda yerel dillerin kullanımı ve devamlılığını teşvik etmektedir ve Yaghan dili günümüzde yerel anaokullarında öğretilmektedir.

Calderon, Yaghan dilini kurtarmak için dilbilimcilerle birlikte çalışıyor.
“Çevrede sorular sormak için anadil konuşan birine sahip olmak güzel ve her zaman sorulacak daha çok soru vardır.”diyor Meroz.
Yaghan dilindeki birçok karmaşıklığı, halkın antik yaşam şekillerinin doğayla nasıl iç içe olduğuna dayanır. Meroz Calderon´un Yaghan dilinde uçan kuşları hem tek bir kuş için hem de bir kuş sürüsü için farklı fiil kullanarak nasıl tarif ettiğini anımsadı. Benzer şekilde bir ya da birden fazla sandalı denize indirmek için de farklı kelimeler vardır. Meroz, yemek yemek için farklı kelimeler olduğunu örneğin yemek yemek için genel bir kelime, balık yemek için bir kelime ve deniz kabuklusu yemek için bir kelime olduğunu söylemiştir.

“Az kelimeyle çok şey söyleriz.”
19. yüzyılda Avrupalılar ile Yaghanlar arasındaki etkileşim daha yoğun hale gelir, yeni hastalıklar nüfusu kırıp geçirir ve Yaghanlar topraklarının çoğunu Avrupalı göçmenlere kaptırır. Vargas´ın büyük büyük babası Asenewensis, binlerce yıldır var olan kabilede yaşayan son Yaghanlardandı, sandalıyla soğuk sularda yiyecek arardı ve ateşin etrafında sıcaklığı ve topluluğu bulurdu. Birçok şekilde o, Vargas´ın Mi Sngre Yagan(Benim Yaghan Oğlum) kitabının ilhamıydı.

Vargas, ailesindeki büyükler tarafından konuşulan dili dinlediğini anımsayarak: “Yaşlı Yaghanların konuşmalarını ve kelimeleri sessizce bölmelerini izlerdim; yavaşça, duraksayarak ve çok az ses yaparak konuşurlar, az kelimeyle çok şey söylerler.”

Sıklıkla Ushuia´yı Isla Navarino´dan ayıran 240 km uzunluğundaki Beagle Kanalı kıyısı boyunca onun Yaghan atalarının toplandığı yeri ziyaret eder. Rüzgarlı geçidin su yabanı hayatıyla dolu kayalık adalarıyla bezelidir. Siyah çizgili Macellan penguenleri ve turuncu gagalı Gentoo penguenleri, yakındaki insanlara açık olmayan Isla Martillo´daki Yécapasela Rezervinin kıyısından geçer. Güney Amerika deniz aslanları ve kürklü foklar kayalık sahil kıyılarına uzanıyor.

Vargas Ushuia çevresindeki kamplarda ateş yakıyor ve mamihlapinatapai olduğuna inandığı şeyi yaşıyor.

“Bu, arkadaşlarımla ​​doğada uzakta, ateşin etrafında birçok defa hissettiğim şey; konuşuyoruz ve aniden bir sessizlik çöküyor. Bu, mamihlapinatapai anı.” diyor.

Kaynak: BBC








Kaynak:

9 yaşındaki müzik dehası Arya Su, Newyork´ta ödül aldı
9 yaşındaki müzik dehası Arya Su, Newyork´ta ödül aldı
AMERİKALI TURK
Fatih Akın Berlinale´deki korku filmiyle seyircileri böldü
Fatih Akın Berlinale´deki korku filmiyle seyircileri böldü
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Sahra ÇölüSahra Çölü´nde bilinmeyen bir uygarlığın izlerine rastlandı
Sahra ÇölüSahra Çölü´nde bilinmeyen bir uygarlığın izlerine rastlandı
SPUTNIKNEWS
ABD´li psikolog sosyal medyanın en büyük tehlikesini anlattı
ABD´li psikolog sosyal medyanın en büyük tehlikesini anlattı
SPUTNIKNEWS
Büyüyen çevre sorunu: Plastik atıklar
Büyüyen çevre sorunu: Plastik atıklar
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Dünyanın en yeni adasında hayat belirtisi
Dünyanın en yeni adasında hayat belirtisi
ARTIGERÇEK
En yüksek radyasyon seviyesine sahip akıllı telefonlar açıklandı
En yüksek radyasyon seviyesine sahip akıllı telefonlar açıklandı
SPUTNIK NEWS
E-spor sağlığa zararlı mı?
E-spor sağlığa zararlı mı?
Deutsche Welle Türkçe
Hangi yoga daha iyi: Doğu mu Batı mı?
Hangi yoga daha iyi: Doğu mu Batı mı?
Deutsche Welle Türkçe
Bağırsaktaki bazı bakterilerin eksikliği ´depresyona neden oluyor´
Bağırsaktaki bazı bakterilerin eksikliği ´depresyona neden oluyor´
BBC TURKCE
kanser hücrelerine sızan ilacın denemeleri başarılı oldu
kanser hücrelerine sızan ilacın denemeleri başarılı oldu
BBC TURKCE
Çocuklarınız iki saatte bir elektronik cihaz kullanımına ara versin
Çocuklarınız iki saatte bir elektronik cihaz kullanımına ara versin
BBC TURKCE
Kömürciyan´ın izinden ‘Ah Gözel İstanbul´
Kömürciyan´ın izinden ‘Ah Gözel İstanbul´
AGOS
´Şiirin ölümünün tartışılması insanlara ilginç geliyor ama şiir ölmeyecek´
´Şiirin ölümünün tartışılması insanlara ilginç geliyor ama şiir ölmeyecek´
SPUTNIKNEWS
Mikroplastik deniz memelilerini tehdit ediyor
Mikroplastik deniz memelilerini tehdit ediyor
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Cinsel yolla bulaşan 4 yeni ve tehlikeli hastalık
Cinsel yolla bulaşan 4 yeni ve tehlikeli hastalık
BBC TURKCE
Kadınlar neden erkeklerden daha uzun yaşıyor?
Kadınlar neden erkeklerden daha uzun yaşıyor?
BBC TURKCE
Salda Gölü´ne Millet Bahçesi yapmak ihanettir!
Salda Gölü´ne Millet Bahçesi yapmak ihanettir!
ACIK GAZETE
Türkiye bahar havasına girdi
Türkiye bahar havasına girdi
SPUTNIKNEWS
Yaban keçisi100 yıl sonra ilk kez görülmüştü: Kahramanmaraş´ta yaban keçisini öldürdüler
Yaban keçisi100 yıl sonra ilk kez görülmüştü: Kahramanmaraş´ta yaban keçisini öldürdüler
SPUTNIKNEWS
Çok nadir rastlanan kar ruloları İngiltere´de görüntülendi
Çok nadir rastlanan kar ruloları İngiltere´de görüntülendi
BBC TURKCE
Detoks gerçekten vücudu temizliyor mu?
Detoks gerçekten vücudu temizliyor mu?
BBC TURKCE
Evrende yalnız mıyız?
Evrende yalnız mıyız?
T24
Alzheimer´a kan tahliliyle erken teşhis
Alzheimer´a kan tahliliyle erken teşhis
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Plastik poşet, kese kağıdı, bez çanta: Çevreye en az zarar veren hangisi?
Plastik poşet, kese kağıdı, bez çanta: Çevreye en az zarar veren hangisi?
BBC TURKCE
Bir zamanların ´hayalet gemileri´, uydular ve yapay zeka ile nasıl izleniyor?
Bir zamanların ´hayalet gemileri´, uydular ve yapay zeka ile nasıl izleniyor?
BBC TURKCE
Düşünceleri okuyan teknoloji bulundu
Düşünceleri okuyan teknoloji bulundu
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Antalya´da aşırı olan hortum değil, dalgalardı
Antalya´da aşırı olan hortum değil, dalgalardı
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Periyodik Tablonun 150 yılı: Bilginizi sınayın
Periyodik Tablonun 150 yılı: Bilginizi sınayın
BBC TURKCE
tarihi sokak çeşmelerimiz
tarihi sokak çeşmelerimiz
YESİL GAZETE