20 Mart 2019 Çarşamba
DOLAR
5.4345
EURO
6.1114
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Son Yorumlananlar
Ankara için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
06:17 08:01 13:01 15:25 17:43 19:15
Bugün bana yarın sana lazım olacak nedir? ADALET GENE ADALETTİR

Unutma !
-Kelebekler ayaklarıyla tat alırlar. -Kadınlar erkeklere oranla 2 kat fazla göz kırpar.(Çok yalan söyledikleri için olmasın) -İnsan vücudundaki en güçlü kas dildir. -Gözleri açık tutarak hapşırmak imkansızdır. (Bir rivayete görede gözleri açık hapşırı

İlginç Bilgiler 2
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
Gagavuz Türkleri ile ilgili hiç bilmediğimiz gerçekler
RUBASAM
Tarih: 12.3.2019 10:18:27/ 19okunma / 0yorum

Gagavuz Türkleri ile ilgili hiç bilmediğimiz gerçekler
.
24.12.2018

Gagavuz kadınları bize pek dost bir kültürün cana yakın dostları. İnsan bir tanıdığa rastlamış gibi seviniyor onları görünce.
Gagavuzya´yı yıllar önce gezdim, sanırım o dönemde hiç bu konuda kamunun bilgisi yoktu. Antropolojik zenginliği çok yüksek bir bölge ve kültürle karşılaştım. Kimsenin ilgilenmemiş olmasına da şaşırmıştım. 20 yıl öncesinden….

Gagavuz Yeri; Moldova´nın güneyinde yaşayan ve sayıları 170.000 civarında olan Gagavuzların yaşadığı bölgedir. 1995´de bağımsızlığını ilan eden Gagavuzlar´ın başkenti Komrad. Diğer iki kentleri Çadır-Lunga ve Volkaneşt. Ortodoks Hıristiyan olan Gagavuzlar Türkler, Gagavuzca konuşurlar. Yani Türkçenin Oğuz lehçesi olup bizim dilimize çok yakın.

Bir şiirinde Mina Köse Gagavuzları şöyle tarifliyor:

Kim işler gece gündüz / O halizdir Gagauz / Elleri ekmek kokar / Doğruluklar hep kalır.

Onlar çalışkan çiftçiler olmuş her zaman. Kadınları boş zaman bilmez. Eskiden kilim çok yapılırmış. Kışları da ip büküp dokuma yaparak geceler masal kokarmış. Bu kış gecelerinde kızlar biraraya toplanırmış süslenip püslenip. Sidanka denilen bu kadın eğlencesinde türküler söylenir, çekirdek çıtlatılır hem de iş işlermiş kızlar. Genç erkekler toplantıya katılınca beğendikleri kızın yanına otursa da, kız ona hiç bakmadan işine devam edermiş gelenek gereği. Ama Pazar günleri farklı. O gün hora oynanır ve kızlar kağıttan ya da iplikten yaptıkları çiçekleri saçlarına iliştiriverirler. Beğendikleri genç erkeğe bunu veren kız utanır. Erkek bunu alıp başına takarsa , bilinir ki bir sevda başlamıştır. Büyükannesinin sözünün geçtiği o günlerde kızlar köyde okulu bitirip hemen Kişinev´ e gitmek için can atarlarmış. Bir kısmı da hiç dil –Rusça- bilmeden yollara düşmüş. 1961 ‘de bile köylerde ilk ve orta okul varmış çoğunlukla. Çok çocuklu o günler geride kalmış benim görüştüğüm ailelerin en fazla iki çocuğu vardı.

ATATÜRK´ÜN ÖNGÖRÜSÜ

Burada Spotnik, Avengelist, baptist ve Ortodoks var. Herkes kendini daha gerçek Hıristiyan sayıyor. Spotnikler şarap içmeyen ve domuz yemeyen Hıristiyanlar. Kiliseleri de farklı. Ama Ortodoks Gagavuzlar dinlerine çok bağlı. Her ne kadar komünist dönemde din ve gelenekle ilgili herşey küçümsenmiş ya da yasaklanmışsa da bugün yeniden geriye bakıyor insanlar. Kültürü yasaklamak gibi akıl almaz işler umarım yeni yüzyıla geçmez.

Komrad ‘ta bir Atatürk caddesi var. İleriyi gören Atatürk 1930´ lu yıllarda buraya Türk öğretmenler göndermiş. Bu öğretmenlerde okumuş yaşayan Gagavuzlar var hala. Bir çok öğrenci de Türkiye´ye burslu alınmış. Onlardan geriye dönen pek olmamış.

PULLUKÇU AİLESİ

Aleksi Pullukçu inşaat işleri yapan özel bir firmaya sahip. Eşi Nadejda (Umut demek) Pullukçu harika bir masa hazırlamakla meşguldü. Gagavuzlar inanılmaz misafirperver insanlar. Paylaşmıyor elinde ne varsa size yediriyor. Hele Türkiye´den geldiyseniz.... Burası Taraklia köyü bir Bulgar kasabası. 15.000 nüfuslu. Otuz kilometre ötesi Ukranya sınırı.

Komşuları Vala hanım üç ay Türkiye´ de kalmış. Hoş sohbet bir öğretmen hanım. Karaköy´de Rusça tercümanlık yapmış. Neden kalmadın diyorum. Ayrılığa dayanamadım diyor. “Hem sizde güzel yaşamak için çok çalışmak lazım. Biz de iyi kötü çalışan fark etmez. Türkiye´de hayatın mantığı farklı.” Diye ekliyor. Kendileriyle bizi karşılaştırıyor sonra; “Türkler açık yürekli, biz kapalı. Çok konuşuyorlar. Sevindiklerini çok gösteriyorlar. Biz düşünür söylemeyiz. Türkler çok güleç. Biz hem bilmiyorum, görmedim deriz. Hiç sorun çözemiyoruz o yüzden. Burada kimse duygularını göstermez. Tepki yok. Herkesin ağzı sıkıdır. Yavaş yavaş açılıyoruz. Burada ispiyoncu diye damgalanmak en büyük felakettir. Okulda çocuklar dayak yese bile anlatamaz bize.”

Köyde en iyi meslek öğretmenlikmiş eskiden. Üç kız kardeş olan Vala´ların hepsi öğretmen olmuş. “Şimdi, berbat!” diye duygusunu aktarıyor. Şimdi kimsenin saygısı kalmamış öğretmenlere. Eskiden kızlar ya evlenirmiş , ya öğretmen olurmuş. O zamanlar doktor ve öğretmenlik saygın meslek olarak gözdeyken bugün ekonomi ve muhasebecilik gözde.

“Bizim zamanımızda kızlar böyle serbest değildi. Annem bizi üniversiteye gidene dek sinemaya, diskoteğe bırakmamıştı. Yasaktı. “ Rus yönetiminde küpe, uzun tırnak, makyaj,yokmuş. Şimdi demokrasi geldi herşey var diyor. Üniversitede dans, sinema, tiyatro doyasıya yaşanmış.

Gagavuz aileler çocuksuz gezmiyor. Kadın kocasını bırakıp uzun gezmeye gidemez. Aile terbiyeme uymaz “ diye lafa karışıyor Nadejda. Oysa ekonomik nedenlerle kadın erkek yollara düşmüş göçmen işçi olarak . Çocuklar yalnız kalıyor. Yaşlılar onlarla başa çıkamıyor. “Burada okumuş okumamış anasını beğenmez, saymaz. Türkiye´de anaya saygı çok fazla.” Diyor Vala.

Komünist dönemde Türkçe konuşmaya utanırlarmış. “Turak” denecek diye. Turak, Türk demek. Türk de anlamayan, cahil cühela anlamında kullanılıyor.

BİZ DE KURBAN KESERİZ

Her evli çiftin kurbanı için bir tarihi var. Bunu papaz belirliyor. Ayrıca adak kesimi de yapıyorlar. Sağlık için her hangi bir dilek için. Ev yaptırınca mutlaka koç kesiliyor. Kurbansız eve girmek uğursuzluk. Kurban kestikleri bir de bayramları var: “Canavar bayramı” adı.

HER YAN CEVİZ AĞACI

İnsanın burada bir ceviz ağacı olası geliyor Nazım Hikmet gibi. Her yan ceviz ya da bağ. Şarap evlerde yapılıyor. Doğa insan ilişkisinde kadının özel bir yeri var.

Ağaçlar son yapraklarını döktüklerinde kadınlar bunları süpürür ve giden sonbaharı uğurlar olsun derlermiş. Sonra çalıp söyler ve şarap içerek sonbaharı kutlarlarmış.

Hiç taze ceviz reçeli yediniz mi? Enfes. Reçelin tarifini size veriyorum: Taze ceviz toplanır . Kabuğu bıçakla alınır ve ufacık kalan ceviz acısı gidinceye kadar suda bekletilir. İki günde bir suyu değiştirilir. Kireçte bir iki saat tutulur ve şurup kaynatılır. Yüz cevize bir kilo şeker. Bunda iyot olduğundan çok yararlı.

GAGAUZ EVLERİ SÜSLÜ OLUR

Gagavuz evlerinin cephesinde geyikler, horozlar, turnalar, ördekler var. Ya da çiçekler ve ağaçlar. Laleli ev ya da kapısı geyikli ev görebilirsiniz. Onlar ne masalsı evler bir görseniz. Ahşap işçiliğin en güzel örnekleri bu evler. Renk renk bir ressam tualini andıran ev cepheleri Türk kültürünün renkliliğini haykırır gibi herkese. Doğa ile dost bir kültürün dışa vurumu mimarisiyle , yemeğiyle.

Her köyün girişinde de Meryem ana ikonu ya da Hazret İsa var. Koruyucu olarak.

MARİA VE NİKOLAİ KSİEVA

Bu sevimli ailenin büyükannesi 1933 doğumlu Matrona. Nikolai´ın annesi. Çadır-Lunga doğumlu. O yıllarda Romen egemenliği altındaymışlar. Sadece üç yıl okula gidebilmiş. Sonra tarlaya sürmüşler. Ruslar gelince herkesin okula gitmesini engellemiş ve tarım işçisi olarak çalışmaya zorlamışlar. Ölen kocası yüzünden yıllardır siyah giyiyor: “37 yıl çok güzel yaşadım onunla. Anlaşıp da evlendim. Üç gün düğün yaptık. Düğünden önce kocanın evine gidilmezdi. Kilise nikahından sonra eve gidilirdi. O zamanlar gelin kaynana yanında yemek yemeye utanırdı. Hep doymadan kalkardım. Bir yıl utancımdan yemek yiyemedim. Köpeğimiz vardı,ona kemik vermem için artıkları bana verirlerdi. Onları yerdim. Sonra bir gün köpek öldü. Bir ağladım, bir ağladım. Herkes şaşırdı köpeği bu kadar sevmeme!”

Hepimiz gülmekten ölüyoruz. Matrona sakin sakin anlatıyor. O arada şıralar geliyor. Ne güzel meyva şıraları...

18 yıl kaynanasıyla yaşamış. Her şeyi kaynanaya sorarlarmış. Her zaman gözleri aşağıda konuşurlarmış. “Biz deriz ki; nerede şeytan nerede kavga. Kavganın olmadığı yerde Allah vardır.” Yüreğim cız ediyor ülkemdeki kavgaları düşününce.

Pembe atlas gelinliğini anlatırken gözleri daldı gitti. Maria ona takılıyor. Kızı Natalia çok güzel bir kız. Türkiye Türkçesinde çok güzel şarkılar söylüyor.

BEBEĞİN EVE GELDİĞİ GÜN

Bebeğin eve geldiği ilk gün erkekler eve alınmazmış. Kadınlar çocuğa hediyeler verir ve yemekli içmekli eğlenirlermişler. Bebeğe bahşiş veriyorlar. Lohusaya herkes yemek taşıyor yatakta olduğu sürece. Şarap, ekşi, yağlı, domuz yağı lohusaya yedirilmiyor. Soda yasak. Nazarlanmasın diye lohusanın yüzünü örtüyorlar. Yanına mavi boncuk ve kırmızı iplik koyarlamış eskiden. Bu bizdeki “albastı” geleneğine bir gönderme mi acaba? Biz de de kırmızı bez parçası konur. Lohusayı “al basmasın” diye. Eski şaman gelenekteki “al” kötü ruhların temsilcisi.

Burada ev eşiği çok önemli. Evin eşiğini geçmeden size el vermezler ya da yemek alış verişi yapmazlar. Çünkü kötü ruhlar eve girer diye korkarlar. Uğursuzluktur. Eşik atlanıp eve girince mesele yok.

BABU ANİA VE PASHA

Babu (büyükanne) Ania ve pasha biri 75 biri 69 yaşında iki yaşlı Gagavuz kadını. Öyle tatlılar ki insan kendini bir masal içinde sanıyor. Kocaman mutfak masasının başında oturunca önüme hemen lahana çorbasını koyuyor. “Hadi ye!” Eski kuzina anneannemi hatırlatıyor, pencereden görünen bahçede kar var. Masanın üstünde plaçinta. Burada en çok yenen börek. Bu balkabaklı. Romen zamanı çok fakirlik çekmişler. Hiç bir şey yoktu diyor. Tatlı tatlı konuşuyoruz. Ben se onların bıyıklarını seyrediyorum hayretle.

Gagavuz kadınları bize pek dost bir kültürün cana yakın dostları.

İnsan bir tanıdığa rastlamış gibi seviniyor onları görünce.

Nevval Sevindi








Kaynak:

çevreyle ilgili siyasi partiler ne vadediyor?
çevreyle ilgili siyasi partiler ne vadediyor?
Deutsche Welle Türkçe
2018´in en etkileyici uzay görüntüleriRusya ile ABD, Venüs´te yaşam izi arayacak
2018´in en etkileyici uzay görüntüleriRusya ile ABD, Venüs´te yaşam izi arayacak
SPUTNIK NEWS
Tarım, F ve V harflerini söyleyebilmemizi sağladı
Tarım, F ve V harflerini söyleyebilmemizi sağladı
ARTI GERCEK
Barajlar: Temiz Enerji ve ekolojik zarar iç içe
Barajlar: Temiz Enerji ve ekolojik zarar iç içe
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Tek kullanımlık plastik ürünler 2030´a kadar azaltılacak
Tek kullanımlık plastik ürünler 2030´a kadar azaltılacak
DEUTSCHE WELLE TÜRKÇE
Çin yapay zeka araştırmalarında ABD´yi geride bırakma yolunda
Çin yapay zeka araştırmalarında ABD´yi geride bırakma yolunda
SPUTNIKNEWS
Bilim insanları kuantum bilgisayarıyla yapılan deneyde ´zamanı geriye aldı´
Bilim insanları kuantum bilgisayarıyla yapılan deneyde ´zamanı geriye aldı´
BBC TURKCE
Dünya Pi sayısı rekorunu 31 trilyon basamağı hesaplayan Google çalışanı kırdı
Dünya Pi sayısı rekorunu 31 trilyon basamağı hesaplayan Google çalışanı kırdı
BBC TURKCE
30 bin ağacı kesmek için katliam fermanı çıktı!
30 bin ağacı kesmek için katliam fermanı çıktı!
ACIK GAZETE
Bilim insanları kuantum bilgisayarıyla zamanı tersine döndürdü
Bilim insanları kuantum bilgisayarıyla zamanı tersine döndürdü
SPUTNIK NEWS
Tavuklar birlik olup kendilerini koruyabilir mi?
Tavuklar birlik olup kendilerini koruyabilir mi?
BBC TURKCE
Dünyanın en yaşanılabilir şehri yine Viyana,
Dünyanın en yaşanılabilir şehri yine Viyana,
BBC TURKCE
Yücel´in Çiçekleri Paris´te gösterime giriyor
Yücel´in Çiçekleri Paris´te gösterime giriyor
EURO NEWS
Klavye - internet - sosyal medya - bilgisayar‘İnternetin tamamen kapanması mümkün´
Klavye - internet - sosyal medya - bilgisayar‘İnternetin tamamen kapanması mümkün´
SPUTNIKNEWS
´Hava kirliliği dünyada her yıl yaklaşık 8,8 milyon kişinin erken ölümüne neden oluyor´
´Hava kirliliği dünyada her yıl yaklaşık 8,8 milyon kişinin erken ölümüne neden oluyor´
BBC TURKCE
 5 ayda iki kaza yapan uçakların özellikleri neler?
5 ayda iki kaza yapan uçakların özellikleri neler?
BBC TURKCE
Xinjiang´da şifalı bitki yetiştiriciliği-turizm entegrasyonu yoğunlaştırılıyor
Xinjiang´da şifalı bitki yetiştiriciliği-turizm entegrasyonu yoğunlaştırılıyor
CRİ.CN
Defineciler Mersin´de Adamkayalar´ı Parçalıyor
Defineciler Mersin´de Adamkayalar´ı Parçalıyor
ARKEOFİLİ
İklim değişikliği burada, açlık olarak kapımızda!
İklim değişikliği burada, açlık olarak kapımızda!
YESİL GAZETE
Göbeklitepe´nin kapıları ziyaretçilere açıldı
Göbeklitepe´nin kapıları ziyaretçilere açıldı
SIZE HABER
Yüz körlüğü hastalığı: ´Sevdiklerimin yüzünü hatırlayamıyorum´
Yüz körlüğü hastalığı: ´Sevdiklerimin yüzünü hatırlayamıyorum´
BBC TURKCE
Hamamböcekleri ve karasineklerin sayısı artarken, neden daha az kelebek ve arı kaldı?
Hamamböcekleri ve karasineklerin sayısı artarken, neden daha az kelebek ve arı kaldı?
BBC TURKCE
Papirüsten Kağıda Kitabın Büyülü Dünyası
Papirüsten Kağıda Kitabın Büyülü Dünyası
AMERİKANIN SESİ
Gölleri kurutup nehirlerin suyunu çalmaktan vazgeçin!
Gölleri kurutup nehirlerin suyunu çalmaktan vazgeçin!
ACIK GAZETE
‘Taşın Şiiri Ani´ bu kez Ankara´da
‘Taşın Şiiri Ani´ bu kez Ankara´da
AGOS
Hemşince dilbilgisi kitabı çıktı Hemşince dilbilgisi kitabı çıktı
Hemşince dilbilgisi kitabı çıktı Hemşince dilbilgisi kitabı çıktı
AGOS
Marta Koyu Dayanışması´ndan panel
Marta Koyu Dayanışması´ndan panel
AGOS
Denizlerdeki plastik atıklara doğal çözüm
Denizlerdeki plastik atıklara doğal çözüm
SALOM
Alın çizgileri sadece yaşı göstermiyor
Alın çizgileri sadece yaşı göstermiyor
ARTI GERCEK
Antalya´da kültür sanat
Antalya´da kültür sanat
AVRUPA GAZETE